«Il schurnalissem scientific è indispensabel»

Beat Glogger è schurnalist scientific da l’emprima ura. El ha moderà dal 1985 fin il 1999 l’emissiun «Menschen Technik Wissenschaft» da DRS, ha fundà in’agentura per communicaziun scientifica ed ha tgirà onns a la lunga las paginas da savida da «20 Minuten». En l’intervista declera Glogger tge ch’el pensa da las reducziuns da SRF en il champ scientific, pertge ch’il schurnalissem scientific è oz pli impurtant che mai e pertge ch’el è sa preschentà ina giada niv davant la camera.

Signur Glogger, Vus deditgais Vossa vita a la scienza. Cartais Vus che Vus fissas pli ventiraivel, sche Vus savessas damain?

Ma cler! Tgi che na sa nagut, po giudair la vita senza sa far quitads. Quai di gia l’evangeli: «Beati pauperes spiritu» – «Beads ils povers en il spiert.» A l’entschatta da la pandemia da corona sun jau stà pliras giadas en emissiuns da discussiun cun persunas che snegan corona – u adversarias da las mesiras, co che questas persunas han sa numnà pli tard – ma l’impussanza en vista da tanta ignoranza ha manà mai a l’ur d’in burnout.

Pertge faschais Vus alura insumma anc schurnalissem scientific?

Jau sai che las persunas che crain fake news na vegnan mai a midar lur opiniun. Nus stuain cuntanscher la glieud che n’ha anc betg in’opiniun precisa d’in tema e che pudess sa perder en quel. Jau sai, igl è in vegl credo, ma la glieud dovra fatgs per pudair prender decisiuns. Nossa pli impurtanta incumbensa è perquai il debunking, pia da cumprovar che las constataziuns èn sbagliadas. Deplorablamain èn ils chanals cun fake news bler pli svelts che nus schurnalistas e schurnalists scientifics. Igl è pli simpel da publitgar fake news che da retschertgar las vairas circumstanzas. Tut questa merda che vegn derasada en l’internet stuain nus demascrar punct per punct e senza remischun.

Bleras fake news paran savens fitg plausiblas a prima vista.

Surtut quellas che van anc bain a prà cun l’agen maletg dal mund! Las fake news sa basan sin in fundament sbaglià, ma ellas èn construidas a moda logica ed èn attractivas per blers umans. Ma insatgi che n’ha anc betg sa laschà engianar dad ellas, po acceptar meglier che la vardad è in’autra. E qua pon ins vegnir cun il debunking.

Co pudess in tal debunking vesair ora?

Prendain ina giada ils chanals da Telegram che derasan infurmaziuns falladas davart la vaccinaziun cunter corona. In enorm dumber da quests posts na vegn gnanc dad umans, mabain da bots. Quels rimnan chavazzins e rinforzan els cun commentaris divertaivels. Per dar cunterpais a quai pudess la SRG SSR per exempel installar in bot fidà che reagescha a moda proactiva sin las fake news en ils chanals, metta las constataziuns en in context e publitgescha novitads realas. Il bot stuess vegnir pavlà ordavant cun fatgs retschertgads bain.

La vaccinaziun cunter corona n’è betg il sulet tema polarisant. L’onn 2024 è per exempel vegnì publitgà in studi che demussa che tampons cuntegnan fastizs da metals grevs. Tge fa il schurnalissem scientific cun novitads, davart las qualas ins na sa anc betg fitg bler?

Era qua po gidar ina furma dal debunking. Metals grevs en tampons èn in super exempel, perquai ch’i sa tracta l’emprim ina giada d’insatge fitg intim. In tampon vegn inserì directamain en il corp. Che metals grevs èn da princip privlus, è in fatg. Sco schurnalist scientific emprov jau pia l’emprim da chapir cun tge che nus avain da far: Tge metals grevs han ins chattà? E tge pon quels far en il corp? Impurtant è dentant era: En tge quantitads èn els avant maun en ils tampons? Mo la novitad ch’ils tampons cuntegnian metals grevs, n’è anc betg in motiv da vegnir en panica.

La vardad dependa damai fitg dal context.

En la scienza na discurr’ins oramai betg gugent da «vardad». Ins di plitost: «Nus ans avischinain a la vardad.» Ins examinescha tut las pussaivladads e tscherna da quellas la pli probabla. Cun novas datas po il maletg dentant puspè survegnir autras conturas. Peter Studer, l’anteriur schef da SRF, scheva adina: «Nus essan obligads a la vardaivladad.»

Ils onns 1980 avais Vus sez fatg l’experientscha che la vardad po esser ambivalenta. Jau discur dals rapports en connex cun la muria dal guaud.

Quai è stà da quel temp in dals pli gronds temas. La muria dal guaud ha dà in grond stausch politic a la protecziun da l’ambient, ma er a l’ecologia. Ils rapports en noss’emissiun «Menschen Technik Wissenschaft» èn stads caracterisads l’emprim d’in zichel naìvitad. Oz savain nus che la polluziun da l’aria fa donn al guaud – e natiralmain er als umans. Ma «mort» n’è il guaud alura tuttina betg. Pli tard avain nus relativà las scuvertas e mess ellas en in context. Era quai fa part dal schurnalissem scientific.

Alarmissem na sto damai betg exnum esser insatge nausch?

En connex cun quest exempel concret schess jau: Igl è stà bun da smatgar il buttun d’alarm. Grazia a la discussiun davart la muria dal guaud han la politica e la societad approvà in’ordinaziun davart la protecziun da l’aria ed han introducì ina reducziun dal zulper en l’ieli da stgaudar ed il catalisatur dal sbuf en l’auto. Quai è bun per la sanadad, per las auas ed ils funs, independentamain, sch’il guaud mora u betg. Igl ha duvrà il schurnalissem scientific per rapportar davart ils connexs reals. Bainprest è suandada l’emprima fora d’ozon, ed il 1992 ha gì lieu l’emprima Conferenza mundiala davart il clima. Tut las gasettas avevan tuttenina ina pagina scientifica, han creà novas plazzas – i regiva da quel temp in’atmosfera d’optimissem incredibla.

Ch’il tschiel è blau, è per nus tuttas e tuts evident. Ma ils studis sa cuntradin savens. Cura è in fatg per Vus in fatg?

Primo n’è il tschiel betg adina blau. Nus pudessan gist uschè bain dir: Il tschiel è nair. Ma da princip è ina constataziun in fatg, sch’ella sa lascha examinar da persunas independentas cun metodas renconuschidas. L’anteriur medi Andrew Wakefield ha pretendì che la vaccinaziun cunter il virustgel chaschunia autissem. El aveva chattà las persunas che han participà al studi sur in’organisaziun d’agid a sasez per uffants cun autissem. Natiralmain che mintga uffant vaccinà aveva er autissem – quai è in fatg, ma la conclusiun è fallada. Ins n’ha mai pudì cumprovar in connex causal. Il studi ha stuì vegnir retratg, Wakefield ha pers l’admissiun, maina dentant uss en l’USA in’organisaziun sectara che fa sias fatschentas principalmain cun pretensiuns falladas. U in auter exempel: Sch’in influenzader di ch’insatgi haja survegnì cancer suenter la vaccinaziun cunter corona, è quai bain in fatg, ma ils umans han era gia survegnì cancer suenter avair mangià pizza. Quai na vul betg dir ch’i dettia in connex tranter questas duas activitads.

Per persunas senza enconuschientschas scientificas n’è quai betg adina simpel da suandar. Duvrain nus dapli schurnalistas e schurnalists scientifics?

Il problem è ch’i dat strusch pli plazzas per schurnalistas e schurnalists cun furmaziun scientifica. La gronda part da las medias na dispona gnanc pli da paginas da savida, en quel cas na gidan ni scolaziun ni daners da promoziun. Tge porta ina retschertga excellenta, sch’ina redacziun n’ha betg il spazi u la glieud spezialisada che po giuditgar, sch’in cuntegn è degn da vegnir publitgà? Quai che nus duvrain èn chanals per plazzar temas scientifics.

Co vesan tals chanals ora?

Il chanal «higgs.ch» per exempel, ha gì tranter il 2018 ed il 2022 la suandanta cunvegna cun pliras gasettas regiunalas: Nus vegnin finanziads da fundaziuns independentas e producin per las medias che coopereschan mintg’emna ina pagina da savida – gratuitamain. Las redacziuns han mo anc stuì stampar ils cuntegns u als metter online. Pir cura ch’i dat tals chanals libers gidan sustegns finanzials e la promoziun da la generaziun giuvna.

SRF ha communitgà il favrer da spargnar en il sectur dal schurnalissem scientific. L’emettur ha era suenter quest pass anc la pli gronda redacziun scientifica da la Svizra, ma el ha decis da desister dal «Wissenschaftsmagazin». Co valitais Vus questa decisiun?

La decisiun n’è betg suandabla. I vegn argumentà, sper la pressiun da spargnar, cun in’enquista che ha mussà che las audituras ed ils auditurs na spetgan nagina scienza en quest plaz d’emissiun la sonda amez in program cultural. Sche la direcziun da SRF prendess serius la scienza – quai ch’ella pretenda da far! – fiss la reacziun logica sin quest resultat d’enquista da spustar l’emissiun en in lieu, nua ch’ella chatta ses public. Stritgar l’emissiun mussa ch’ins ni chapescha ni appreziescha la valur da la scienza.

Co pon ins en temps da Tiktok anc attrair l’attenziun da la glieud per formats da savida sitgs?

Ins sto illustrar las contribuziuns e scriver ellas a moda uschè attractiva che la glieud vul exnum guardar ellas. Cura che jau hai cumenzà il 1985 tar «Menschen Technik Wissenschaft» , era quai in’emissiun plitost a la moda dal telescola. Jau sun adina ma stentà da far il format scientific pli accessibel e popular. Quai n’ha insumma betg plaschì a la garda pli veglia da las schurnalistas e dals schurnalists scientifics. Ma sch’il public na sa senta betg pledentà emoziunalmain, mida el il chanal.

Co reusseschi da colliar l’emoziunalitad cun rapports basads sin fatgs?

Ins sto esser interactiv, divertent, in zichel frech. Nagins cumpromiss n’accept jau quai che pertutga ils fatgs, ma en la variaziun formala ed en il plaschair d’experimentar na dastgi dar nagins tabus. Ils onns 1990 sun jau ma preschentà ina giada niv davant la camera per mussar co ch’ins survegn access ad in labor d’auta segirezza.

Il schurnalissem scientific n’ha damai betg pers sia impurtanza?

Il cuntrari: Il schurnalissem scientific è indispensabel. El è la basa per tut quai che capita en la societad. Lain dir uschia: Avant ch’ins n’ha betg inventà la pulvra da sajettar, na po il general betg manar ina guerra a distanza. L’emprim vegn adina la tecnologia, suenter l’applicaziun – sche la societad è infurmada bain, po ella cundecider co che la tecnologia vegn applitgada. Quai è nossa responsabladad. Il schurnalissem scientific permetta als umans da sa decider a basa da fatgs.

Noemi Harnickell, avust 2025