Fatg u fake? RTS scuvra la vardad cun agid da «FastCheck»

Ston infurmaziuns insumma vegnir verifitgadas? Il concern da tecnologia american Meta dubitescha quai ed ha stritgà en l’USA sias examinaziuns dals fatgs. Las medias publicas en l’Europa percunter rinforzan plitost lur engaschi e creeschan adina dapli formats da verificaziun specifics: Tar RTS datti per exempel dapi il 2025 il «FastCheck». Formats sco quel sajan impurtants per la furmaziun da l’opiniun e la democrazia, di l’experta da medias Franziska Oehmer-Pedrazzi.

Il video è vegnì consultà 23 milliuns giadas sin TikTok ed ha survegnì nundumbraivels commentaris – surtut negativs: El mussa co ch’ina nav da cruschera lascha cular en la mar millis liters d’in liquid brin. Vair u betg, fatg u fake? A dumondas sco quellas duai respunder il «FastCheck», in format che l’emettur public da la Svizra romanda RTS ha lantschà l’onn 2025. Il format preschenta videos curts, en ils quals RTS focussescha mintgamai in tema, per il solit ina fama, verifitgescha ils fatgs e fa dumondas ad expert:as. Uschia contribuescha el a revelar dischinfurmaziuns e gida las aspectaturas ed ils aspectaturs a furmar lur opiniun.

«FastCheck» è concepì per il sectur digital: Ils videos vegnan realisads tenor ils interess da la generaziun Z, pia persunas naschidas suenter il 1995, e duain cuntanscher quellas sur l’atgna plattafurma da RTS, ma surtut era sur las raits socialas sco Instagram, Tiktok u YouTube. La schurnalista da RTS Hélène Joaquim dovra ils medems standards e las modas da lavurar sco per ina retschertga classica: Ella cumpareglia las funtaunas, examinescha ils documents, dumonda l’opiniun d’expert:as. Per tscherner la furma da preschentaziun e la structura dals videos curts dat ella paisa particulara ad aspects pedagogics: «Nus vulain ch’il public possia chapir a moda transparenta l’entir process da la verificaziun dals fatgs», di Hélène Joaquim.

Per tscherner ils temas s’orientescha la schurnalista surtut als eveniments actuals. Ultra da quai elegia ella temas che pudessan svegliar discussiuns cuntraversas. Tar il video cun la nav da cruschera ha la schurnalista pudì constatar cleramain ch’i sa tracta d’ina montascha fatga cun agid da l’intelligenza artifiziala. Il video sveglia dentant, malgrà ch’el saja inventà, dumondas realas davart la polluziun da l’ambient che possian vegnir discutadas.

La pandemia sco terren fritgaivel per fake news

La verificaziun dals fatgs è daventada ils ultims onns adina pli impurtanta. «Gist a l’entschatta da la pandemia da Covid-19 è quai sa mussà fitg ferm», declera Christophe Schenk, responsabel per la coordinaziun digitala dals programs da novitads da RTS. La derasaziun da las numerusas infurmaziuns en connex cun la pandemia – ed era da bleras infurmaziuns falladas – haja pretendì in engaschi particular da las medias en connex cun la verificaziun dals fatgs. RTS aveva gia lezza giada in format correspundent ch’era part da l’emissiun «Mise au Point».

Tenor Schenk permetta la situaziun mundiala actuala en cumbinaziun cun il svilup da l’intelligenza artifiziala da derasar dischinfurmaziuns a moda adina pli simpla. Sin fundament da quai tschertgia la publicitad pli e pli savens la savida d’expert:as davart differents temas – e consumeschia perquai era pli savens las medias publicas, perquai che quellas s’engaschian per la verificaziun dals fatgs. RTS saja permanentamain vi da verifitgar ils fatgs: «Nus n’emettain nagin element che n’è betg vegnì verifitgà ordavant.»

Pertge dovri alura tuttina anc formats sco «FastCheck» che mettan la verificaziun dals fatgs en il center? Tenor Victorien Kissling, il vicemanader da la redacziun da multimedia da RTS Info, vulan talas purschidas surtut mussar la lavur schurnalistica che vegn prestada davos las culissas. Quella n’enconuscha il public savens betg. Ultra da quai veglia RTS dar al public enta maun utensils, cun ils quals el emprendia da differenziar tranter fatg e fake.

Dapli odi senza ina verificaziun dals fatgs

Ma tuttina: la verificaziun dals fatgs para contestada. Entant che las medias, surtut quellas da dretg public en l’Europa, s’engaschan adina pli fitg en favur da la verificaziun dals fatgs, renunzian intginas raits socialas dapi in temp a quellas. Uschia er il concern Meta, cun plattafurmas sco Instagram e Facebook, che ha per exempel stritgà en l’USA ses programs per la verificaziun dals fatgs. Empè da verifitgar ils fatgs mettan las plattafurmas da Meta uss a disposiziun a lur utilisadras ed utilisaders uschenumnadas «Community Notes». Quellas duain permetter a la communitad da commentar e verifitgar sezza ils cuntegns. Tenor il CEO Mark Zuckerberg veglia Meta revegnir uschia a las «ragischs da la libra furmaziun da l’opiniun.»

Tenor Franziska Oehmer-Pedrazzi, professuressa per scienza da communicaziun a la Scola auta spezialisada dal Grischun e cofundatura dal «MILEVA INSTITUT für Digitales und Gesellschaft», è quai in pass inquietant: «Igl è confermà empiricamain che l’odi e la dischinfurmaziun sin X èn s’augmentads fitg ferm dapi ch’ins ha eliminà tranter auter la moderaziun dals cuntegns e la verificaziun dals fatgs.» Ella suppona che la decisiun saja stada motivada tranter auter politicamain: «Qua na vai betg per garantir la libertad d’opiniun, mabain per far in plaschair ad insatgi che tema inimis pervi da la verificaziun dals fatgs.» Per far frunt a la derasaziun adina pli gronda d’infurmaziuns engianusas en las medias socialas, dovria quai dentant ina verificaziun dals fatgs tras organisaziuns independentas che lavuran tenor criteris transparents e professiunals.

Talas organisaziuns che verifitgeschan ils fatgs vegnan adinan puspè attatgadas. Savens hai num ch’ellas dian manzegnas per derasar atgnas ideologias. «Quai è ina strategia populara d’acturas e d’acturs che fan sezs politica a basa d’infurmaziuns sfalsifitgadas», declera Oehmer-Pedrazzi. Davos la dischinfurmaziun sa zuppa savens dapli che mo ina malchapientscha: Las infurmaziuns falladas vegnian savens derasadas cun intenziun e per part era cumbinadas cun pleds instigants: «Ins diffamescha persunas che han in’autra opiniun politica u era minoritads», di Oehmer-Pedrazzi, «cun tegnair enavos tschertas infurmaziuns, las sfalsifitgar u derasar a moda unilaterala.»

Impurtant: esser preschent en las medias socialas

Oz èn las medias socialas ina da las funtaunas d’infurmaziun las pli impurtantas insumma – per tut las gruppas da vegliadetgna. Ellas han perquai ina gronda impurtanza per la furmaziun da l’opiniun e per la savida en la populaziun. Sche quests process da furmar l’opiniun sa basan sin infurmaziuns falladas, possia quai avair consequenzas gravantas per la democrazia, declera Oehmer-Pedrazzi. E quai possia rinforzar ils process da polarisaziun en l’entira societad. I saja perquai impurtant che era las chasas da medias classicas sco la SRG SSR sajan preschentas en las medias socialas cun formats sco «FastCheck».

Lucie Donzé & Noemi Harnickell, zercladur 2025